Uşaqlarda Bağırsaq Polipləri

Valideynlər üçün ətraflı məlumat

Polip nədir?

Polip bağırsağın iç səthində yaranan kiçik “ət çıxıntısı” və ya toxuma artımıdır. Uşaqlarda ən çox yoğun bağırsaqda (kolonda) rast gəlinir. Poliplərin çoxu xoşxassəli olur, yəni xərçəng deyil. Lakin bəzi hallarda uzun müddət qaldıqda qanama, anemiya və nadir hallarda gələcək risklər yarada bilər. Buna görə düzgün diaqnostika vacibdir.

Uşaqlarda poliplər hansı yaşlarda görülür?

1–3 yaş

Bu yaşda poliplər nadir görülür. Əgər çoxsaylı poliplər varsa və ya ailədə polip xəstəliyi mövcuddursa, genetik xəstəliklər araşdırılmalıdır.

Bu yaşda diqqət ediləcək əlamətlər:

• Nəcisdə qan
• Şiddətli qəbizlik
• Böyümə geriliyi
• Uzunmüddətli ishal
• Qarın şişkinliyi

3–10 yaş

Poliplərin ən çox görüldüyü dövrdür. Xüsusilə 4–8 yaş arası uşaqlarda “juvenil polip” adlanan xoşxassəli poliplər daha çox rast gəlinir.

Bu poliplər adətən:

• Tək olur
• Xoşxassəli olur
• Yoğun bağırsağın son hissəsində yerləşir

Ən tipik əlamət:

• Ağrısız rektal qanama

Valideynlər çox zaman uşağın nəcisində və ya tualet kağızında təzə qırmızı qan görür.

10 yaşdan böyük uşaqlar və yeniyetmələr

Bu yaşlarda:

• Çoxsaylı poliplər
• Ailəvi polipoz sindromları
• İltihabi bağırsaq xəstəlikləri ilə əlaqəli poliplər
   daha diqqətlə araşdırılmalıdır.

Əgər:

• Ailədə kolon xərçəngi
• Çoxsaylı polip
• Gənc yaşda bağırsaq xərçəngi
   varsa, genetik qiymətləndirmə vacibdir.

Uşaqlarda poliplərin növləri

Juvenil polip

Uşaqlarda ən çox görülən polip növüdür.

Xüsusiyyətləri:

• Adətən 1 ədəd olur
• Xoşxassəlidir
• 3–10 yaş arasında görülür
• Ən çox qanama verir

Ailəvi adenomatoz polipoz (FAP)

Nadir, lakin ciddi genetik xəstəlikdir.

Əlamətləri:

• Yüzlərlə polip
• Ailə tarixçəsi
• Yeniyetmə dövründə başlayır

Müalicəsiz qalarsa gələcəkdə xərçəng riski yüksəkdir.

Peutz-Jeghers sindromu

Genetik xəstəlikdir.

Tipik xüsusiyyətlər:

• Dodaqlarda və ağız ətrafında tünd ləkələr
• Təkrarlayan qarın ağrıları
• Bağırsaqda poliplər

İltihabi poliplər

Ən çox xoralı kolit və ya Kron xəstəliyi olan uşaqlarda görülə bilər.

Uşaqlarda polipin əlamətləri

Ən vacib simptomlar

1. Nəcisdə qan

Ən tipik əlamətdir.

Qan:

• Parlaq qırmızı olur
• Ağrısız ola bilər
• Təkrarlaya bilər

2. Anemiya

Uzunmüddətli gizli qanama:

• Halsızlıq
• Solğunluq
• Yorğunluq
   yarada bilər.

3. Qarın ağrısı

Xüsusilə böyük və ya çoxsaylı poliplərdə görülə bilər.

4. Polipin anusdan çıxması

Bəzən polip nəcis zamanı anusdan görünə bilər.

Valideynlər bunu “ət parçası çıxması” kimi təsvir edə bilər.

5. Qəbizlik və ya ishal

Bəzi uşaqlarda:

• Təkrarlayan qəbizlik
• Selikli nəcis
• İshal
   olur.

Hansı hallarda təcili həkimə müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda uşaq mütləq uşaq qastroenteroloqu tərəfindən qiymətləndirilməlidir:

• Təkrarlayan nəcisdə qan
• Ailəvi polip və ya kolon xərçəngi
• Çəki ala bilməmə
• Xroniki qarın ağrısı
• Anemiya
• Polipin anusdan görünməsi
• Uzunmüddətli bağırsaq problemləri

Diaqnostika necə aparılır?

1. Həkim müayinəsi

Əlamətlər və ailə tarixçəsi çox vacibdir.

2. Qan analizləri

Bunlar yoxlanıla bilər:

• Hemoglobin
• Dəmir səviyyəsi
• İltihab göstəriciləri

3. Nəcis analizi

Gizli qan və infeksiya baxıla bilər.

4. Kolonoskopiya

Ən vacib diaqnostik üsuldur.

Kolonoskopiya zamanı:

• Bağırsaq kamera ilə izlənir
• Polip görünür
• Çox vaxt eyni anda çıxarıla bilir

Uşaqlarda bu prosedur adətən sedasiya və ya yüngül anesteziya altında edilir.

Poliplərin müalicəsi

Polipektomiya (polipin çıxarılması)

Ən əsas müalicə üsuludur.

Kolonoskopiya zamanı:

• Xüsusi alətlə polip kəsilir
• Patologiyaya göndərilir

Bu həm diaqnostika, həm də müalicədir.

Əməliyyat lazımdırmı?

Əksər uşaqlarda əməliyyata ehtiyac olmur.

Lakin:

• Çoxsaylı poliplər
• Genetik sindromlar
• Böyük poliplər
• Xərçəng riski
   olan hallarda cərrahi müalicə lazım ola bilər.

Polip təkrar yarana bilərmi?

Bəli.

Xüsusilə:

• Genetik xəstəliklərdə
• Çoxsaylı poliplərdə
• Ailəvi sindromlarda

təkrar yaranma mümkündür.

Bu uşaqlarda periodik kolonoskopik izləm vacibdir.

Qidalanmanın rolu varmı?

Sadə juvenil poliplərdə xüsusi dieta müalicəsi yoxdur.

Lakin ümumi bağırsaq sağlamlığı üçün:

• Lifli qidalar
• Meyvə və tərəvəz
• Kifayət qədər su
• Hərəkətli həyat tərzi
   önəmlidir.

Valideynlərin bilməsi vacib olan əsas məqamlar

• Uşaqlarda poliplərin çoxu xoşxassəlidir.
• Ən vacib əlamət nəcisdə qandır.
• Kolonoskopiya həm diaqnostika, həm müalicə üsuludur.
• Tək juvenil poliplərdə nəticələr adətən çox yaxşıdır.
• Ailəvi polip xəstəlikləri erkən diaqnostika tələb edir.
• Təkrarlayan qanama heç vaxt “normal” sayılmamalıdır.

Nəticə

Uşaqlarda bağırsaq polipləri valideynləri qorxutsa da, əksər hallarda uğurla müalicə olunur. Erkən diaqnoz qanama və digər problemlərin qarşısını almaqda çox önəmlidir. Uşağın nəcisində təkrarlayan qan görülərsə, mütləq uşaq qastroenteroloquna müraciət edilməlidir.

Əsas istifadə olunan beynəlxalq mənbələr

1. NASPGHAN Pediatric Colonoscopy Guidelines
2. ESPGHAN Gastrointestinal Polyps in Children Guideline
3. UpToDate: Colonic polyps and polyposis syndromes in children
4. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition (JPGN)
5. Nelson Textbook of Pediatrics